Stempel na CMR zamiast podpisu a elektroniczny list przewozowy

List przewozowy to podstawowy dokument w międzynarodowym przewozie drogowym towarów, o czym traktuje Konwencja CMR. Podpisy na liście przewozowym mogą być zastąpione przez stempel podpisu lub wydrukowany podpis, ale czy będzie to w takim przypadku pełnoprawny dokument?

Co więcej, czy będzie to dokument uznawany przez polskie służby lub urzędy? Ostatecznie czy kopia takiego listu na urządzeniu mobilnym jest uznawana za elektroniczny list przewozowy? Poniżej informacje porządkujące o prawnie dopuszczalnych formach listu przewozowego jako dokumentu.

Dla pełni obrazu należy mieć świadomość, że od 08.09.2016 r. polskie prawo rozróżnia a zarazem uznaje za pełnoprawny dokument – trzy jego formy:

– formę pisemną dokumentu (tradycyjna forma na piśmie z oryginalnym podpisem),

– forma elektroniczna dokumentu (na nośniku informacji z bezpiecznym podpisem elektronicznym weryfikowanym za pomocą ważnego certyfikatu),

– forma dokumentowa dokumentu (z podpisem odbitym stemplem  albo wydrukowanym podpisem na papierze albo na nośniku informacji, w sposób umożliwiający ustalenie osoby podpisującej dokument).

Zgodnie z powyższym, według art. 773 Kodeksu cywilnego: „dokumentem jest nośnik informacji umożliwiający zapoznanie się z jej treścią”.

Należy tu zauważyć, że list przewozowy jako dokument poza tradycyjną formą pisemną może funkcjonować w formie elektronicznej albo w formie dokumentowej (niepisemnej). Jest to pewna nowość, właściwa dla rozwoju nowoczesnych technologii, które dosięgły  również branże transportową.

Elektroniczny list przewozowy przewidziany został przez protokół dodatkowy z 2008 r. do Konwencji CMR, przy czym nie jest dokładnie tym, czym jest forma dokumentowa listu CMR dopuszczalna w prawie polskim od 08 września br.

Polska nie przystąpiła dotąd do tego protokołu dodatkowego z 2008 r.

Ale nawet uwzględniając brzmienie art. 3 protokołu dodatkowego z 2008 r., który implementuje m.in. postanowienia dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady nr 1999/93 (WE) z dnia 13 grudnia 1999 r. w sprawie wspólnotowych ram dla podpisów elektronicznych, to dla zachowania formy elektronicznego listu CMR konieczne jest opatrzenie go bezpiecznym podpisem elektronicznym albo innym podpisem uwierzytelnionym zgodnie z prawem krajowym wystawcy listu CMR.

Oznacza to, że musi być możliwe stwierdzenie i śledzenie sposobu sporządzenia i ewentualnie modyfikowania treści tego elektronicznego listu przewozowego.

Opatrzenie listu CMR wydrukiem lub stemplem podpisu (wystawcy, przewoźnika, odbiorcy) nie spełnia powyższego wymogu.

Należy zauważyć, że elektroniczne listy CMR wprowadzone protokołem dodatkowym z 2008 r., to takie, o których polskie przepisy stanowią jako o formie elektronicznej dokumentu (nie dokumentowej). Forma elektroniczna według prawa polskiego to tylko taka, gdy dokument jest „w formie elektronicznej i jest opatrzony bezpiecznym podpisem weryfikowanym przy pomocy ważnego kwalifikowanego certyfikatu” (art. 781 § 1 KC).

Wydaje się, że nie można łączyć formy elektronicznej zawierającej bezpieczny e-podpis np. nadawcy (wystawcy listu) z wydrukiem/ stemplem podpisu innego uczestnika przewozu właściwym dla formy dokumentowej.

Forma dokumentowa, którą w zakresie podpisów nadawcy i przewoźnika dopuszcza art. 5 ust. 1 Konwencji CMR, przewiduje zastąpienie podpisu nadawcy i przewoźnika wydrukami lub stemplami tych podpisów, pod warunkiem, że pozwala na to prawo krajowe państwa, w którym wystawiany jest list. Oznacza to, że dla listu wystawianego w Polsce, można zastąpić podpisy nadawcy i przewoźnika stemplami/ wydrukami odwzorowującymi te podpisy, a to na podstawie art. 773 KC.

Co do dopuszczalności prawnej stosowania w Polsce elektronicznego listu przewozowego jako dokumentu potwierdzającego ważne zawarcie umowy przewozu, jest już orzecznictwo sądów polskich, w których wyrażono pogląd, że jakkolwiek Polska nie przystąpiła do protokołu dodatkowego z 2008 r. w sprawie elektronicznego listu przewozowego, to nie można ignorować faktu, że forma elektronicznego listu przewozowego występuje w Polsce ze względu na międzynarodową praktykę w branży przewozowej, której Polska jest częścią, jak również z tego powodu, że w polskim prawie przewidziana jest elektroniczna forma czynności prawnej, a list przewozowy jest dowodem zawarcia umowy międzynarodowego przewozu czyli właśnie dokonania czynności prawnej w formie elektronicznej.

Odpowiadając więc na postawione na wstępie pytanie – forma elektroniczna dokumentu jest przewidziana w prawie polskim i międzynarodowym, więc organy (urzędy) nie mają podstaw, aby nie uznawać tego dokumentu. Nie odbywa się to poprzez analogię do formy dokumentowej, a właśnie wprost jako forma dokumentu – elektronicznego.

 

 

 

Autor: Patrycja Pastuszko-Bitka, radca prawny

Kategoria: Aktualności, Obrót międzynarodowy and tagged , , , , , , .