Lekarz nie musi zwracać szpitalowi składek ZUS

Coraz częściej zdarzają się sytuacje, że szpitale żądają od personelu medycznego (lekarzy, ratowników medycznych i pielęgniarek) zwrotu składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne, które szpital obowiązany był zapłacić na rzecz ZUS. Z reguły dotyczy to odległych lat pracy.

Wszystkie przypadki są bardzo podobne.

Szpitale przed wieloma laty zwracały się do swojego personelu medycznego z inicjatywą podpisywania umów cywilnoprawnych (umów zlecenia, umów o dzieło) obok umów o pracę, nie tylko celem zapewnienia ciągłości pracy Szpitala, ale przede wszystkim, w celu obniżenia kosztów pracowniczych. Wykonywanie umów cywilnoprawnych przez personel medyczny odbywało się na terenie szpitala, w analogiczny sposób, w jaki sprawował on dyżury w ramach stosunku pracy, w tym samym miejscu i pod zwierzchnictwem tych samych przełożonych. Dyżury na umowach cywilnoprawnych nie były liczone do etatowego czasu pracy personelu medycznego. Gdyby personel medyczny wykonał tę samą pracę w ramach stosunku pracy (w nadgodzinach), przekraczałby dopuszczalne prawem normy czasu pracy. Najczęściej personel medyczny był zapewniany przez szpital, że umowy cywilnoprawne zaproponowane im przez pracodawcę zostały prawidłowo ukształtowane i opłacone.

Po upływie kilku lat personel medyczny dowiaduje się, że ZUS zakwestionował rozliczanie na podstawie umów cywilnoprawnych, szpital przegrał proces sądowy z ZUS i obowiązany był zapłacić zaległe składki ZUS.

Czy w takim przypadku personel medyczny powinien zwrócić szpitalowi składki ZUS?

Zgodnie z najnowszym orzecznictwem, personel medyczny nie musi tego robić.

Jako uzasadnienie dla takiego stanowiska wskazuje się, że żądanie zwrotu zapłaconych składek ZUS od personelu medycznego, których obowiązek zapłaty wynikał wyłącznie z nagannego postępowania i ryzyka przyjętego przez szpitale, celem niezgodnego z prawem obniżenia kosztów oraz uniknięcia ochrony pracy gwarantowanej przez prawo pracy, jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i nie może korzystać z ochrony prawa. Szpitale nie mogą przerzucać ryzyka prowadzenia własnej działalności na pracowników, a żądanie zapłaty składek ZUS trzeba uznać nie tylko za absolutnie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, ale również z poczuciem sprawiedliwości społecznej. Powyższe jednak nie znajdzie zastosowania w przypadkach, w których doszło do zawarcia umowy cywilnoprawnej z inicjatywy personelu medycznego, w celu uzyskania wyższego wynagrodzenia kosztem redukcji obciążeń publicznoprawnych należnych w przypadku wykonywania zatrudnienia w ramach stosunku pracy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 września 2018 r. III PZP 3/18, wyrok Sądu Rejonowego dla Wrocławia-Śródmieścia we Wrocławiu z dnia 10 stycznia 2019 r., IV P 236/18).

Autor: Przemysław Kilian, radca prawny LL.M.